Voel de Zeeuwse hartslag tijdens Open Monumentendag

Borsele - In het tweede weekend van september openen overal in Nederland duizenden monumenten hun deuren. Ook in de gemeente Borsele zijn op 12 en 13 september tal van monumenten gratis te bezoeken. Het landelijke thema ‘Veerkrachtig erfgoed, in tijden van onzekerheid’ past bij Zeeland op meerdere vlakken.

Door Hanna Ippel

Om het thema betekenis te geven, is Joost van Es, sinds augustus 2025 directeur van Museum De Bevelanden, de aangewezen persoon. Het museum dat in Goes staat, is niet alleen een bewaarplaats van erfgoed, maar zelf óók een monument.

Volgens Van Es is veerkracht verbonden met de identiteit van het museum. “We bestaan als museum al lange tijd, maar we werken aan een nieuwe identiteit. De presentatie is gedateerd. We willen meer de verhalen vertellen die ons doen verwonderen.” Daarom startte dit jaar een nieuwe jeugdexpositie, ontwikkeld samen met leerlingen van de Prof. Dr. Kohnstammschool. Het museum zoekt nadrukkelijk de verbinding met de Bevelanden en werkt vanuit een nieuwe formule met drie pijlers: identiteit, handel en land & zee.

De Bevelandse identiteit

Bij het onderdeel identiteit noemt Van Es de Bevelandse streekdracht “onze grootste trots. Denk aan een klomp en je denkt aan Nederland. Maar wie aan streekdracht denkt, denkt aan het Zeeuwse meisje.” Volgens Van Es moet het museum een verhalenverteller zijn, met een lokaal verhaal dat tegelijk ‘‘nationale allure’’ heeft. De streekdracht is daarvan een krachtig voorbeeld: erfgoed dat generaties Zeeuwen ook in het heden verbindt. “We lopen nu niet allemaal meer in kostbare streekdracht, maar we zoeken nog steeds manieren om bij elkaar te horen.’’ Zo is de Zeeuwse knop, ooit een statussymbool, een eigentijds sieraad geworden. Wie de Zeeuwse cultuur subtiel wil eren, kan nu Zeeuwse knoppen als oorbellen dragen.

De Bevelanden toen en nu

De andere pijlers weet Van Es ook te verbinden aan het heden. “Het was warm van de zomer en het landschap is aan het veranderen,” zegt hij. Hij wijst op droogte, dalend zoetwater en verzilting. ‘‘Dat heeft grote gevolgen voor de fruitteelt, ooit een belangrijke inkomstenbron voor de Bevelanden.’’ Die veranderingen zijn volgens hem niet nieuw. Hij verwijst naar de verzonken dorpen van Reimerswaal. “Dat was toentertijd heel naar, maar het maakte eeuwen later wel de bekende mosselbanken mogelijk.’’ Tegenslag brengt ook weer kansen.” Het is die Zeeuwse veerkracht dat het museum zichtbaar wil maken.

‘‘Erfgoed is niet saai’’

Museum De Bevelanden is volgens Van Es zelf ook een voorbeeld van veerkrachtig erfgoed. “We zitten nu in een periode van worstelen. We werken aan een nieuwe identiteit, willen zichtbaarder zijn voor toeristen én onze lokale bezoekers blijven verrassen.” Wat hij bezoekers wil meegeven, is dat erfgoed ‘‘niet saai is. Het museum wil je de Zeeuwse hartslag laten voelen.” Trots zijn op Zeeland mag volgens hem best vaker uitgesproken worden. “Veel dingen vinden we gewoon zonder te beseffen dat het sterke verhalen zijn.” En hoewel het museum in Goes staat, vertelt het volgens Van Es het hele verhaal van de Bevelanden én daar mag je best trots op zijn.

Tijdens Open Monumentendag kunnen bezoekers aansluiten bij rondleidingen in het museum waar vrijwilligers de verhalen achter objecten tot leven brengen. Monumenten in Borsele zijn zaterdag en zondag open van 10.00 tot 17.00 uur. Het overzicht staat op openmonumentendag.nl.

Wit Arjaentje als veerkrachtig monument

Ovezande - Voor Barbara van Dijk begon haar band met Wit Arjaentje in 2009, toen haar moeder tijdens een expositie opmerkte dat het kerkje te koop stond. Aanvankelijk leek het een onhaalbaar plan: het gebouw was vervallen en de verantwoordelijkheid enorm. Maar de kerk liet haar niet meer los. De gedachte dat iemand het monument zou kunnen verpesten, gaf de doorslag.

Sindsdien is het kerkje een bepalend onderdeel van haar leven. Ze ziet zichzelf niet als eigenaar, maar als tijdelijke ‘‘megaverantwoordelijke’’ hoeder van een eeuwenlange geschiedenis. Tijd en geld besteedt ze aan het behoud van het gebouw; luxe laat ze bewust achterwege. De veerkracht van Wit Arjaentje ervaart ze dagelijks. De toren uit 1465 heeft stormen doorstaan die generaties overstegen en ‘‘komende stormen zal de kerk ook overleven,’’ aldus van Dijk.

De restauratie vroeg ook haar eigen veerkracht. Financiële zorgen en eindeloze keuzes maakten het proces zwaar. Restaureren bleek niet alleen vakwerk, maar ook filosoferen: wat behoud je, wat offer je op? Voor de toekomst hoopt Van Dijk dat Wit Arjaentje een kerkgebouw kan blijven. Tegelijk werkt ze aan een nieuwe bestemming: ‘Galerie Wit Arjaentje, een kerk vol honden’. Tijdens Open Monumentendag kunnen bezoekers alvast een eerste glimp opvangen.