Haaien op kraambezoek in de Oosterschelde

Oosterschelde – Een haai in de Oosterschelde? Voor sommigen klinkt dat misschien als een spannende scène uit een film. Maar geen paniek: er zijn geen grote roofdieren op zoek naar een Zeeuwse lunch. De kleine haaien die hier rondzwemmen zijn ongevaarlijk én vooral goed nieuws. Soorten die jarenlang nauwelijks werden gezien, zijn namelijk weer terug.

Door Doortje Klinkenbergh

De Oosterschelde is de afgelopen jaren uitgegroeid tot een belangrijke kraamkamer voor haaien en roggen. Vooral de gevlekte gladde haai, hondshaai en ruwe haai worden steeds vaker gezien. 

Volgens onderzoeker Niels Brevé van de Sportvisunie en Wageningen University & Research (WUR) is dat een ontwikkeling waar hij na vijftien jaar onderzoek nog steeds enthousiast van wordt. “Het is echt bijzonder dat de Oosterschelde zo belangrijk blijkt te zijn voor haaien”, vertelt Brevé. “We begonnen in 2009 met onderzoek, omdat we opeens opvallend veel haaien zagen. We vroegen ons af: waarom zitten hier ineens zoveel dieren?”

Een veilige kraamkamer

Het antwoord bleek onder meer te vinden in de samenstelling van de groep. “We ontdekten dat ongeveer 95 procent van de haaien die we vingen vrouwtjes waren. Toen dachten we: misschien is dit wel een kraamkamer.” Dat bleek inderdaad zo te zijn. “Toen we gericht gingen zoeken, vonden we jonge haaien van nog geen 25 centimeter,” aldus Brevé. “Ze wegen bijna niets, maar zien er al uit als een echte haai.”

Ook Nationaal Park Oosterschelde bevestigt dat de wateren alles biedt wat jonge haaien nodig hebben. “De Oosterschelde is een ideale plek om jongen veilig te baren en de eerste maanden door te brengen”, vertelt Ineke Zuijderhoudt namens Nationaal Park Oosterschelde. “Het zeewater is relatief warm, er is veel voedsel en er zijn weinig vijanden.”

Geen reden voor angst

Wie nu denkt aan filmklassiekers als ‘Jaws’, hoeft zich geen zorgen te maken. “De haaiensoorten die hier voorkomen zijn totaal ongevaarlijk voor mensen”, zegt Zuijderhoudt. “Ze zijn schuw en blijven liever uit de buurt.”

Wie toch iets van haaien wil ontdekken, hoeft daarvoor niet het water in. Langs de oevers van de Oosterschelde zijn regelmatig lege eikapsels te vinden - niet van de gevlekte gladde haai of ruwe haai, maar van de hondshaai en stekelrog. “Het is net een soort schattenjacht langs de Oosterschelde”, aldus Zuijderhoudt. 

Goed nieuws, met een kanttekening

Dat er nu zoveel haaien worden gezien, betekent niet automatisch dat alles in de zee beter gaat. Een belangrijke oorzaak van de terugkeer is namelijk de stijgende watertemperatuur door klimaatverandering. Daardoor schuiven sommige soorten langzaam verder naar het noorden.

Ook blijven de haaien, ondanks hun groeiende aantallen, kwetsbaar. Wereldwijd behoren haaien nog altijd tot de meest bedreigde vissoorten. Eén van de redenen hiervoor is dat ze zich langzaam voortplanten en weinig jongen krijgen. Sommige soorten hebben een draagtijd van wel anderhalf jaar. “Daardoor herstellen populaties maar heel langzaam als er veel dieren worden gevangen”, legt Brevé uit.

Daar komt nog bij dat de dieren echte wereldreizigers zijn. In de zomer verblijven ze in de Oosterschelde, maar in de winter trekken ze richting Engeland, Frankrijk, Spanje en Portugal. “Enkele exemplaren van de gevlekte gladde haai die wij in de Oosterschelde hebben gevangen en gemerkt, zwommen zelfs het continentaal plateau af naar 500 m diepte”, vertelt Brevé. “Bescherming houdt dus niet op bij de landsgrens. Als onze haaien daar massaal worden gevangen, merken we dat hier uiteindelijk ook.”

“De haaiensoorten die hier voorkomen zijn totaal ongevaarlijk voor mensen.”

Verborgen wereld

Voor Brevé is de terugkeer van de haaien vooral iets om van te genieten. “We zijn gewend dat soorten verdwijnen. Dan is het geweldig om te zien dat dieren waarvan we dachten dat ze vijftig jaar wegwaren, gewoon weer terugkomen. Haaien hebben een belangrijke rol in het ecosysteem: zij houden het gezond door de zieke en zwakke dieren op te eten.”

De Oosterschelde blijkt daarmee niet alleen een plek voor vogels, zeehonden en bijzondere planten, maar ook voor dieren die veel mensen nooit verwachten. “Als je vanaf de dijk over de Oosterschelde kijkt, zie je misschien alleen water”, zegt Brevé. “Maar daaronder gebeurt ontzettend veel. Het is een hele wereld vol leven.” 

Dus wie binnenkort langs de Oosterschelde wandelt: kijk gerust eens extra goed naar het water. Misschien zwemt er ergens onder de oppervlakte wel een kleine haai voorbij.