Rubriek Goes Gezien: Verleden en toekomst van de Westerschans

Het heeft wel wat weg van een verwaarloosde vliedberg, dat heuveltje aan de Westhavendijk waar de Oude Zeedijk begint, bij de noordelijke ingang van sportpark Het Schenge. Dat heuveltje staat niet op de foto (want niet fotogeniek), maar ligt pal rechts van de oude boerderij die nu te koop staat. Het is geen vliedberg of wat dan ook, maar het overblijfsel van de Westerschans, een van de twee schansen aan weerszijden van het kanaal, die eind 16e eeuw werden gebouwd om de stad Goes tegen aanvallen vanuit zee te beschermen.

Door Arend van der Wel

De twee schansen waren van aarde, hadden vier – waarschijnlijk stenen – bastions. Soldaten met kanonnen konden daar de waterweg naar Goes bewaken. Want op de plek van de twee schansen stond Goes tot begin 19e eeuw via het havenkanaal in open verbinding met de zee, via de zeearm het Schenge. 

Eind 19e eeuw was er geen oorlogsdreiging meer die stadsvestingen nog nuttig maakten. Steden groeiden ook uit hun vestingjasje en wilden uitbreiden. In Goes werden met toestemming van hogerhand vanaf 1847 de stadspoorten, wallen, vesten en ook de schansen in fases gesloopt of gedecimeerd. Op een kaart uit 1914 zag ik geen spoor meer van de Oosterschans (die bevond zich ergens op de huidige Goese Dieplaan), maar wel meer overblijfsel van de Westerschans dan nu: een bijna complete aarden wal rondom de boerderij. Inmiddels is van die aarden wal rondom weinig over, alleen nog een stuk ten noorden van de boerderij, dat heuveltje dus. 

Nu staat de boerderij uit 1906 te koop. De makelaar somt op waar het woonhuis met grote schuur, garages en flink wat grond rondom allemaal geschikt voor is: ‘hobby, opslag, werk aan huis of herontwikkeling’. En iets verder: ‘niet alleen een heerlijke plek om te wonen, maar ook uitermate geschikt voor wie ruimte zoekt voor ondernemen of ontwikkelen.’ Herontwikkeling… ontwikkelen… Betekent dit dat die mooie plek straks ook weer bebouwd wordt met koopappartementen voor de iets oudere, iets rijkere medemens? Het lukt me helaas niet de verwijzing van de makelaar op de site naar het bestemmingsplan te volgen. Omdat de grond geen eigendom is van de gemeente, heeft die niet veel meer invloed op de toekomst van die plek dan een bestemmingsplan (omgevingsplan) vast te stellen. Net als bij de ‘herontwikkeling’ van de voormalige boerderij Klein Frankrijk, merk ik ook nu een sentiment in mijn omgeving dat de gemeente een grotere rol zou moeten spelen bij mooie, karakteristieke en/of historische plekken. Hier kan toch mooi het nieuwe Ambachtscentrum komen - daar wordt toch nog naar een plek voor gezocht?, hoorde ik iemand zeggen. Tja.

Stel dat ook hier op een gegeven moment ‘eindelijk de schop de grond in mag’, dan zie ik toch wel een voordeel. Want voor zover ik heb kunnen nagaan, is op en rond de Westerschans nog nooit archeologisch onderzoek gedaan. Hier kan ’s wat boven de grond komen, zeg! Kanonnen, kogels, musketten… En misschien wel resten van schanslopers! Soldaten die zich in de 17e eeuw verschansten op een schans, droegen zo’n lange, hopelijk waterdichte overjas, de voorloper van de trenchcoat. Maar Van Dale kent nóg een schansloper: een oud paard, dat alleen nog nuttig was door onder begeleiding de grond van de taluds van dijken en schansen aan te stampen. Misschien vinden archeologen wel schansloperbotten…