Van tekengroepje tot Tokyo: Galerie-Atelier De Kaai bestaat 30 jaar

Goes/Borsele – Artistiek begeleider Hetty Schaart hoeft niet lang na te denken wanneer ze terugkijkt op de afgelopen maanden van Galerie-Atelier De Kaai. “Hengelo, Kortrijk, de Kunstschouw, ons nieuwe panorama… en zelfs aandacht in Japan.” Volgende week volgt opnieuw een hoogtepunt, wanneer in de Grote Kerk de eerste jubileumexpositie opent ter ere van het 30-jarig bestaan van De Kaai.

Door Hanna Ippel

De dertig kunstenaars van De Kaai maken Outsider Art: kunst die volgens Schaart nog altijd niet door iedereen serieus wordt genomen. “Het is originele kunst, recht uit het hart, gemaakt door mensen die niet bezig zijn met het idee dat ze origineel móéten zijn.” Juist daarom is de term volgens haar nodig om deze kunst een volwaardige plek te geven.

Hoe het begon 

Die zoektocht naar erkenning loopt als een rode draad door de geschiedenis van De Kaai. Het begon eind jaren tachtig, toen Phia Verstraete bij de voorloper van zorginstelling Gors tekengroepjes opzette voor mensen met een verstandelijke of lichamelijke beperking. In 1996 kreeg Verstraete via Gors de kans een eigen atelier te starten aan de Turfkade. Vijf jaar later verhuisde het atelier naar het huidige pand aan de J.A. van der Goeskade. In datzelfde jaar kwam Schaart erbij. Ze had een kunstacademieachtergrond maar miste in haar kunstenaarschap het sociale aspect. Tijdens een bezoek aan De Kaai had ze meteen een klik met Verstraete. Ze is er nooit meer weggegaan en viert dit jaar haar eigen 25-jarig jubileum. Hoewel De Kaai organisatorisch nog onderdeel is van Gors, staat zorg er niet meer centraal. “Het gaat hier niet om de beperking, maar om wat mensen wél kunnen,” zegt Schaart. De filosofie van Verstraete, werken vanuit gelijkwaardigheid, professionaliteit en een scherp oog voor kwaliteit, vormt nog altijd de basis. En met succes: wat ooit begon als een tekengroepje groeide uit tot een Outsider Art galerie die kunstenaars begeleidt en nationaal én internationaal erkenning krijgt.

‘‘Echt níet normaal’’ 

De afgelopen tijd is De Kaai in een stroomversnelling geraakt. “Als ik kijk over al die jaren wat we allemaal gedaan hebben, dan is dat echt níet normaal,” zegt Schaart. Ze somt op: “We zijn naar Wenen, Hongarije, Londen geweest, maar het gaat niet over ver weg: we hebben ook in Nederland zoveel gedaan.” 

Soms stuurt De Kaai anoniem kunst in. Dat wordt dan enorm geprezen en dan zijn mensen verbaasd dat het door deze doelgroep is gemaakt.

In dertig jaar heeft De Kaai een netwerk opgebouwd dat reikt van Zeeland tot buiten Europa. Eind maart kreeg De Kaai zelfs een mail uit Japan die ze eerst voor spam hielden. Het bleek te gaan om de internationale Heralbony Art Prize: een prestigieuze prijs voor kunstenaars met een beperking. Ze hadden werk ingestuurd en tot hun verbazing won kunstenaar Kar Hang Mui de hoofdprijs: 3 miljoen yen (Ruim € 16.000), gekozen uit bijna 3.000 inzendingen. Vorige maand reisde hij met zijn zus en een begeleider naar Tokyo om de prijs op te halen.

Een drempel over 

Hoewel De Kaai haar successen kan opsommen, valt er nog veel te winnen voor hun Outsider Art. De term impliceert het al, maar ook in de praktijk blijkt het: de kunst staat nog steeds buiten de reguliere kunstwereld. Pas deze eeuw tonen musea er meer belangstelling voor. De term is afgeleid van art brut (‘rauwe kunst’), een begrip uit de jaren twintig voor werk dat buiten de officiële kunstscene ontstond, bijvoorbeeld in psychiatrische instellingen. 

Die drempel begint al in Goes. “Er zijn mensen in de buurt die hier niet naar binnen durven gaan of de kunst nog steeds anders beoordelen,” aldus Schaart. “Ik zou willen zeggen: kom gewoon eens kijken wat hier gebeurt en gemaakt wordt. Dan verbaast het je enorm wat voor kwaliteit erachter zit.” Ze begrijpt de aarzeling ook. “Soms komen hier kunstenaars binnen met zichtbaar veel lichamelijke beperkingen. Het verbaast mijzelf dan ook hoe kwalitatief goed de kunstwerken kunnen zijn. Soms moet je even over een drempel.’’

In de 25 jaar dat Schaart bij De Kaai werkt, is ze “onwijs blij” met de groeiende aandacht. Toch ziet ze dat de drempel blijft. Promotie van De Kaai schiet er vaak bij in en in de kunstwereld wordt deze doelgroep nog geregeld niet serieus genomen. Soms stuurt De Kaai anoniem werk in. “Dan wordt het enorm geprezen en zijn ze verbaasd dat het door deze doelgroep is gemaakt.” De jubileumexpositie voelt als belangrijke stap. “Iedereen kan naar binnen en het is een plek waar ook veel reguliere kunstenaars hebben geëxposeerd. Dan doe je volwaardig mee.”

Verstraetes dochter opent op 3 juli de tentoonstelling in de Grote Kerk. Deze is gratis toegankelijk tot en met 1 augustus.