Rubriek Goes Gezien: Ravelijn Rothuizen

Ravelijn de Groene Jager zou ook wel Ravelijn Rothuizen mogen heten, omdat stadsbouwmeester Frans Rothuizen begin vorige eeuw een onuitwisbaar stempel op deze straat drukte. Onuitwisbaar? Jawel, alleen zijn Rijkslandbouwwinterschool uit 1913 legde begin jaren ’60 het loodje. Als er nog ’s een boek over het werk van de architect Frans Rothuizen verschijnt, komt daarin vast een hoofdstuk ‘Wat niet gesloopt had mogen worden’, met daarin mooie foto’s van deze seizoensschool voor boerenzoons. Wat er nog wel van zijn creaties staat, bekijken we straks.

Door Arend van der Wel

Eerst de kwestie Ravelijn Rothuizen. Die naam zou dus best te verdedigen zijn, maar wie wil er dan nog wonen? Rothuizen is toch geen naam voor een architect! Zou dat de reden zijn dat Goes geen Rothuizenstraat heeft, terwijl Goes zoveel aan zijn creativiteit, visie en doorzettingsvermogen te danken heeft? Denk vooral aan de jaren 1910 toen hij de noodzakelijke uitbreiding buiten de vesten (Bouwplan 1, ‘Nieuw Goes’, globaal tussen Voorstad en station) bedacht, voorbereidde, verdedigde, ontwierp én uitvoerde. Frans’ jongere broer Evert, architect te Arnhem, was zijn achternaam zat. Hij probeerde de rest van zijn architectenfamilie over te halen om er Rotshuizen van te maken. Frans, zoon Arend en de rest van de familie ging daar niet in mee. Het geslacht Rothuizen was ooit afkomstig uit Duitsland: rot = Rot = rood; niks mis mee, vonden ze. Alleen Evert voegde dus in 1939 – met koninklijke goedkeuring – een s aan zijn achternaam toe. 

We bekijken het huidige Ravelijn de Groene Jager. Het grote appartementencomplex uit 1994 op de plek van de genoemde school en het deels ronde, voormalige Leger des Heilsgebouw uit 1997 vallen architectonisch momenteel flink uit de toon op dit ravelijn en staan daarom niet op de foto. Het vorige gebouw van het Leger had trouwens best van Rothuizen kunnen zijn, want het werd gebouwd in zijn periode, in 1934. Maar het Leger des Heils had destijds een eigen architect, die door heel Nederland Legerhuisvestingen ontwierp. Tussen de twee vreemde eenden staat nog wel een woonhuis uit Rothuizens tijd. De rest van de bebouwing van het Ravelijn de Groene Jager is wel te zien op de foto. Links zien we het kroonjuweel van deze straat: de Rijkskantoren, in 2019 na minutieuze reconstructie en restauratie opgeleverd als appartementencomplex. Zelfs de loketten zijn in ere hersteld. 

Eerder zetelde onder andere de Zeeuwse Milieufederatie er. Frans bouwde het in 1913 als werkplek voor belasting- en kadasterambtenaren en landmeters. Het Rijksmonumentenregister prijst het gebouw als ‘beïnvloed door Berlage’. Schuin ertegenover staat een huizenblok dat Rothuizen in 1919 bouwde voor rijksambtenaren. Aan het eind van de straat is op de foto nog net een moderner ogend wit huis zichtbaar. Vader Frans en zoon Arend Rothuizen ontwierpen dit samen in 1933. Pas later werd het huis wit. Weer terug aan de overkant staat een kloeke ‘dubbele middenstandswoning’ uit 1932, niet van architect Rothuizen, maar van een aannemer. 

Even terug naar de jaren ’20. Toen was er midden op dit ravelijn een plantsoentje met wat bomen. Heerlijk om je voor te stellen dat de rijksambtenaren daar in de pauzes samen met de boerenzonen een sigaretje rookten. En dat de stadsbouwmeester even langskwam op zijn rijwiel om te kijken hoe het allemaal gesteld was op ‘zijn’ ravelijn.