Schaapskooi wordt Broedplaats: Borsele door de ogen van kunstenaars

Heinkenszand – Zeeland heeft er momenteel één: een culturele Broedplaats. Nummer twee staat in de startblokken op het terrein van Natuurpark Schaapskooi Zeeland, al draait die nog als pilot. De Broedplaats huist momenteel in de grote, oude zwarte schapenschuur op het erf. De schapen erin zijn verdwenen, maar op de gevel prijkt nog altijd ‘‘De Schaapskooi’’. In juni, juli en augustus trokken drie kunstenaars door gemeente Borsele om te onderzoeken hoe deze plek kan uitgroeien tot een centrum voor artistiek onderzoek en ontmoeting.

Door Hanna Ippel

Het zijn kunstenaars Matthijs Vuijk (30) uit Middelburg, Noud Sleumer (30) uit ’s-Hertogenbosch en Pien Vroonland (27) uit Borssele die de afgelopen maanden het veranderende landschap van Borsele onderzochten. Op zaterdag 5 september opent hun expositie.

Culturele Broedplaats

In de Zak van Zuid-Beveland bestaat nog geen Broedplaats; de Schaapskooi kan de eerste worden. Vuijk, Sleumer en Vroonland werken mee aan een pilot begeleid door adviseur artistieke ontwikkeling Digna Kosse (42). In opdracht van gemeente Borsele onderzoekt Kosse met de kunstenaars hoe de schuur kan uitgroeien tot een volwaardige Broedplaats. 

Het idee is onderdeel van de Regio Deal North Sea Port District, waarin cultuur een belangrijke rol heeft gekregen. Broedplaatsen moeten leefbaarheid versterken en nieuw talent aantrekken. Provincie, gemeente en kunstenaars investeren samen in de pilot. Kosse was eerder betrokken bij Broedplaats Nesse in Terneuzen, de eerste van Zeeland. Een Broedplaats is volgens haar ‘‘een plek waar kunstenaars worden uitgenodigd om te reflecteren op een plek door middel van artistiek onderzoek.’’ De Broedplaats in Heinkenszand staat nog aan het begin van ontwikkeling. De drie kunstenaars, residenten genoemd, gingen als eersten in deze Broedplaats aan de slag en onderzochten het landschap van Borsele vanuit hun eigen discipline.

De residenten

Het idee van een Broedplaats is dat kunstenaars er tijdelijk werken. Zij verblijven dan in een ‘artist-in-residence’. Dat betekent dat ze slapen en werken op dezelfde plek: los van alle verplichtingen. Momenteel is de Broedplaats nog niet klaar voor dit concept. De Schaapskooi is nu meer schuur, dan artistieke werkruimte. Kijkend naar de spinnenwebben en balen hooi, vertelt filmmaker Vuijk lachend dat hij er dus niet sliep. 

Vuijk was eerder dit jaar op NPO te zien met een documentaire over zijn oma uit Kortgene. Voor de Broedplaats maakte hij een film en VR-experience over het havengebied, dit keer met zijn vader in de hoofdrol. ‘‘Die werkt al 25 jaar in een chemische fabriek op de grens van Borsele.’’ 

Als mentor vroeg Vuijk filmmaker Digna Sinke, ‘‘een legend’’ die al haar hele leven het Zeeuwse landschap onderzoekt. Ook Kosse is fan. Ze vertelt dat Sinke zelfs haar ouders inspireerde met haar naam: ‘‘Ze stond in de krant een dag voordat ik geboren moest worden.’’ 

Borsele inspireert de kunstenaar en de kunstenaar inspireert Borsele.

Vuijks eerdere werk is volgens Kosse ‘‘integer, zonder stelling in te nemen.’’ Daarom werd Vuijk, net als Sleumer en Vroonland, door Kosse gevraagd voor de Broedplaats. ‘‘Kunstenaars kunnen onderwerpen die snel zwart-wit worden, van een ander perspectief voorzien.’’ Toen Vuijk zijn vaders fabriek bezocht, werd hij eerst aangezien voor activist. ‘‘Ze dachten dat ik kwam protesteren.’’ Maar zodra hij vertelde dat hij ‘‘een residentie deed,’’ ontstond begrip. Vuijk zocht bewust de dialoog: ‘‘Je leert van de lokale bevolking.’’ Kosse bevestigt dat: ‘‘Het is wederzijdse inspiratie: Borsele inspireert óók de kunstenaar.’’

Landschap in transitie

Tijdens het installeren van zijn werk in de Schaapskooi kwam Vuijk met een bezoeker in gesprek. Ze ontdekten dat hun vaders bij hetzelfde bedrijf werkten. Het bevestigde voor hem hoe groot de rol van het industriegebied is en hoe snel die verandert. Zijn vader had Vuijk verteld dat drones binnenkort inspecties overnemen. ‘‘Alle nieuwe industrie, daar werken bijna geen mensen meer,’’ aldus Vuijk.

Als kunstenaar fantaseert hij in zijn werk daarover: ‘‘De transitie van mens naar machine hier is super zichtbaar. Mensen trekken weg en die verschuiving zie je terug in het landschap.’’

De expositie

Het werk van Vuijk en Sleumer laat een regio in beweging zien en nodigt bezoekers uit om zelf te kijken wat verandert, wat blijft en wat misschien al toekomst is. Vroonlands werk laat u speculeren over de Broedplaats.

Tot 17 september is de Schaapskooi dagelijks vrij te bezoeken van 10.00 tot 18.00 uur aan de Nieuwkamerseweg 3 in Heinkenszand.

Op zaterdag 5 september is de officiële opening. Vanaf 14.30 uur bent u welkom. Wethouder Niels Kampstra zal de expositie openen.

Op zaterdag 12 september is er een workshop ‘Handmatig papier scheppen’ onder leiding van Teun Vroonland. Deze duurt van 11:00 tot 12:00u en is gratis toegankelijk (wel aanmelden, want er is beperkt plaats). Mensen kunnen zich hiervoor aanmelden via broedplaatsborsele@gmail.com. Je leert om je eigen papier te scheppen, en na afloop krijg je een bundeltje handgemaakt papier mee naar huis. Na een paar dagen is je eigen geschepte papier droog en kun je het ophalen bij de broedplaats.