Onderzoek: ‘1,5 miljoen Nederlanders vrezen dat bekende onveilige relatie heeft’

Borsele - Het ministerie van Justitie en Veiligheid maakt Nederlanders in een nieuwe voorlichtingscampagne bewust van de signalen dat iemand mogelijk een onveilige relatie heeft. De minister en nabestaanden van femicideslachtoffers roepen op in actie te komen bij vermoedens van dwingende controle.

‘Elke acht dagen wordt in Nederland een vrouw vermoord’, schrijft het ministerie in een persbericht. ‘Soms gebeurt dat door een onbekende op straat of door eergerelateerd geweld. Veel vaker door haar (ex-)partner.’

Daar gaat in veel gevallen een periode van dwingende controle aan vooraf. ‘Ruim anderhalf miljoen Nederlanders hebben het gevoel iemand te kennen die in een ongezonde of onveilige relatie zit, blijkt uit nieuw onderzoek¹. De partner oefent structureel controle of druk uit op de andere partner. Die dwingende controle kan – net zozeer als fysiek geweld of eergerelateerd geweld – levens verwoesten.’ 

Nieuwe wet

Daarom roept minister David van Weel van Justitie en Veiligheid mensen op om hun gevoel te volgen en in actie te komen bij vermoedens van dwingende controle. ‘We zetten ook andere stappen’, laat de minister weten. ‘Zo hebben we als kabinet voor de zomer een wetsvoorstel gepubliceerd om psychische mishandeling en dwingende controle strafbaar te maken. Op ons wetsvoorstel kunnen organisaties nu reageren, zodat we hun adviezen kunnen meenemen in de nieuwe wet.’

‘Je kunt leven redden’

Vaak zijn er volgens de campagneorganisatie meer dan dertig incidenten nodig voordat slachtoffers professionele hulp zoeken. Omstanders kunnen het patroon van dwingende controle doorbreken, legt Lena Oliver uit. Zij verloor haar zus door femicide (vrouwenmoord) en is voorzitter van de Federatie Nabestaanden Geweldslachtoffers. ‘Bekenden herkennen de signalen van dwingende controle vaak eerder dan het slachtoffer zelf. Daarom doe ik een beroep op iedereen die het gevoel heeft iemand te kennen in een onveilige relatie. Want jij kunt het verschil maken. Volg je gevoel als je de signalen ziet en laat weten dat je er voor de ander bent. Je kunt er een mensenleven mee redden.’

Meerdere signalen op verschillende momenten

De meeste omstanders herkennen de onveilige situatie niet aan één enkel moment, maar aan een combinatie van signalen op verschillende momenten, zoals extreem jaloers gedrag, controle, heftige ruzies, emotioneel geweld of een partner die steeds meer invloed krijgt op met wie iemand contact heeft.

Ook bij Lena Oliver ontstond het gevoel niet door één duidelijk incident. Haar zus was op sommige momenten ineens moeilijk of helemaal niet bereikbaar. Ook vertelde haar zus over heftige ruzies binnen haar nieuwe relatie. Bij Oliver groeide daardoor het gevoel dat er iets niet klopte. ‘Ik kon er toen nog niet precies de vinger op leggen, maar ik voelde heel sterk: deze relatie is niet goed.’

Meest opvallende signalen

Constant controleren: de ene partner controleert, domineert en beperkt de vrijheid van de andere partner.
Weghouden bij familie en vrienden: een partner schermt de ander af voor vrienden en familie, waardoor die zich sociaal steeds verder terugtrekt en steeds minder contact heeft met vrienden en familie.
Emotioneel geweld: variërend van kleineren, vernederen, manipuleren, bedreigen en angst aanjagen van de ander.
Fysiek geweld: slaan, duwen en ander lichamelijk geweld.
Extreem jaloers gedrag: de ene partner controleert de andere partner continu, volgens omstanders vaak uit jaloezie of achterdocht.

‘Maak je je zorgen? Volg je gevoel’

Ondanks het sterke gevoel dat de omstanders soms hebben, handelt niet iedereen ernaar. ‘Bijvoorbeeld omdat zij zich niet willen bemoeien met de relatie (40%), niet zeker weten of het écht een ongezonde relatie is (25%) of omdat ze bang zijn het erger te maken (22%). Oliver begrijpt als geen ander dat handelen in zo’n situatie moeilijk is, maar dringt er op aan dat wel te doen. ‘Je gevoel klopt vaak. Twijfel je? Kijk wat jij kunt doen op veiligthuis.nl. Veilig Thuis adviseert je gratis en anoniem hoe je er voor iemand kan zijn.’

Nabestaanden vertellen wat zij anders hadden willen doen

Om mensen bewust te maken van de signalen van dwingende controle en mensen op te roepen hun gevoel te volgen, krijgt de campagne ‘Waar ben je?’ een vervolg. In persoonlijke video’s vertellen nabestaanden van femicideslachtoffers hun verhaal. ‘Ze roepen mensen op om het verschil te maken voor een bekende in een onveilige relatie door er voor iemand te zijn. Stel open vragen en blijf luisteren zonder oordeel.’

Bij deze campagne zijn onder meer de politie, Openbaar Ministerie, reclassering, Raad voor de Kinderbescherming, GGD-en en de Nederlandse gemeenten betrokken. 

¹ Ruim 1 op de 8 mensen kent iemand die in een ongezonde of onveilige situatie zit, blijkt uit nieuw en representatief onderzoek van Motivaction. Aan het onderzoek namen tussen 16 en 22 juni 1.553 mensen deel in de leeftijd van 18 tot 85 jaar. De onderzoeksdata zijn gewogen naar opleiding, leeftijd, geslacht en regio.