‘‘De knop omzetten’’: Nachtwachters willen sterrenhemel terugzien in Zeeland

Goes/Borsele – De enige twee zijn ze in Goes: Janna Loot en Werner Rovers, nachtwachters. Het woord ‘nachtwachters’ klinkt bijna als sprookjesfiguren uit het donker, maar hun missie is serieus. Ze zetten zich in om in Zeeland de nacht weer donker te maken.  

Door Hanna Ippel

Sinds begin dit jaar is vanuit de Nederlandse Milieufederatie gestart met een groep burgerambassadeurs. Ook in Zeeland, via de Zeeuwse Milieufederatie (ZMf), zijn inmiddels zo’n vijftien mensen actief. Loot en Rovers brengen een probleem onder de aandacht waar nog weinig over wordt gepubliceerd: de nachtwachters willen ernstige lichtvervuiling terugdringen.

Lichtvervuiling

Al twintig jaar wordt op de laatste zaterdag van oktober de Nacht van de Nacht georganiseerd. Provinciale Milieufederaties vragen gemeenten, bedrijven en particulieren dan om onnodige buitenverlichting te doven. In de beginjaren was er veel aandacht voor lichtvervuiling en de effecten op dieren, bomen en planten. Buiten die ene nacht om zakte die aandacht echter weg en dat is precies waarom de nachtwachters zijn opgericht, aldus Rovers.

Loot kende de Nacht van de Nacht al, maar deed er verder nooit iets actief mee. Toen ze de oproep van ZMf voor nachtwachters voorbij zag komen, schreef ze zich in. ‘‘In eerste instantie omdat ik me heel vaak stoor aan een overvloed van licht,’’ zegt ze. Ze noemt voorbeelden van kantoorlichten die ’s nachts blijven branden, lange brandtijden van kerstverlichting, straatverlichting en bedrijven die hun etalages verlichten ‘‘terwijl dat helemaal niet nodig is.’’ Rovers had een andere aanleiding. Hij zag een documentaire over twee dark sky plekken in Wales. ‘‘Dark Sky parken en reservaten zijn gebieden waar je een hele heldere hemel hebt en waar je dus de sterren kunt zien en ook nog de Melkweg.’’ Hij wil helpen lichtvervuiling terug te dringen om weer zicht te krijgen op die ‘‘prachtige sterrenhemel.’’

Nachtwachters

Loot en Rovers kennen elkaar nog niet lang, maar zijn al goed op elkaar ingespeeld. Aan het ‘‘sterrenkijkenstukje’’ van Rovers voegt Loot toe dat er in Nederland veel sky glow is. ‘‘Dat is lichtvervuiling door kunstlicht; je zou hier dezelfde sterren moeten zien die je ook in Spanje op de camping kan zien.’’ Ook in Goes is veel sky glow, afkomstig van onder meer bedrijventerreinen langs de snelweg met lichtmasten, showroomverlichting van winkels en verlichte parkeerterreinen.

Als beginnende nachtwachters brengen ze in kaart waar lichtvervuiling vandaan komt. Volgens hen is er vaak eenvoudig iets aan te doen. Wat ze als eerste noemen? ‘‘Knopje uit,’’ lacht Rovers. ‘‘De knop omzetten,’’ voegt Loot toe. Ze gaan in gesprek met bedrijven en instanties om te vragen ‘‘waarom het licht aan is,’’ legt Loot uit. ‘‘En of er mogelijkheden zijn om het te dimmen of om te kiezen voor een andere, warmere lichtkleur.’’ Ze noemt oranjekleurig licht als voorbeeld. Voor nacht- én dagdieren is zachter en minder fel licht belangrijk. ‘‘Dagactieve dieren hebben net als mensen echt een noodzaak om ‘s nachts goed te kunnen slapen.’’ Lichtvervuiling, zoals blauw licht, verstoort de balans tussen prooidieren en roofdieren, legt Rovers uit. ‘‘Spinnen en vleermuizen vinden hier een soort van McDonalds. Die hoeven niet te jagen omdat ze in korte tijd onder een lantaarnpaal huishouden onder een populatie van insecten.’’

Misverstand

Volgens ZMf neemt de lichtvervuiling in Nederland jaarlijks met 2 procent toe. ‘‘Globaal gezien,’’ aldus Rovers, ‘‘nam lichtvervuiling in de afgelopen tien jaar met 50% toe.’’ Hij verwijst naar de DarkSky-organisatie in Amerika. Loot benadrukt dat de ontwikkeling van verlichting snel is gegaan. ‘‘Mensen waren eerst veel zuiniger met licht, omdat het veel kostte. Sinds de ledverlichting is er nu tuinverlichting en zonne-energie. En dat zijn vaak hele felle witblauwe kleuren die slecht zijn voor de omgeving.’’

‘Spinnen en vleermuizen vinden hier een McDonalds. Die hoeven niet te jagen omdat ze in korte tijd onder een lantaarnpaal huishouden onder een populatie van insecten.’

Een misverstand is volgens de nachtwachters dat duurzaam licht niet schadelijk zou zijn voor de natuur.

Versterking

Voorlopig zijn ze met z’n tweeën in Goes en dat vraagt veel van hen. Het werk varieert van het in kaart brengen van lichtbronnen tot gesprekken met bedrijven, instellingen en inwoners. Ze zoeken daarom aanpakkers en enthousiaste mede-nachtwachters die willen helpen om Goes ‘s nachts weer donkerder en natuurlijker te maken.

Nieuwe vrijwilligers zijn volgens hen hard nodig om meer wijken te bereiken en om het onderwerp breder onder de aandacht te brengen. Ze hopen dat meer mensen zich aansluiten en dat inwoners stap voor stap gaan inzien dat een donkere nacht met een sterrenhemel: ‘‘eigenlijk best wel mooi is.’’

U kunt hen bereiken via: evogel@zmf.nl