Vergeten verdedigingswerken in Zuid-Beveland opnieuw zichtbaar

Oudelande – ‘‘Tijdens Bunkerdag hopen we elk jaar één bunker te openen. Die van Oudelande willen we volgend jaar mei klaar hebben,’’ vertelde Peter Traas tijdens de restauratie van de bunker in Lewedorp vorig jaar. Met 30 mei in zicht werkt hij met vrijwilligers van Stichting Bunkerbehoud de laatste weken intensief aan de bunker aan de Zeedijk. De bunker was jarenlang ‘‘kwijt,’’ aldus Traas.

Door Hanna Ippel

De in Baarland geboren Traas noemt zichzelf ‘‘echt iemand van de omgeving.’’ Als kind was hij veel buiten, bouwde hutten en speelde bij bunkers in Baarland. Toen hij dat later vertelde aan Stichting Bunkerbehoud, kreeg hij te horen dat daar nooit bunkers hadden gestaan. Hij liet het er niet bij zitten, dook in archieven en vond oude foto’s die het tegendeel bewezen. Sinds zijn vervroegd pensioen richt hij zich volledig op het behouden van bunkers in Zuid-Beveland. ‘‘Ik vind het superinteressant om te ontdekken wat er is en wat er was.’’

Geen beschermde status

Tijdens de Dodenherdenking in Heinkenszand benoemde burgemeester Gerben Dijksterhuis Stichting Bunkerbehoud in zijn toespraak. Hij benadrukte het belang van erfgoed en zichtbare herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog in het landschap. Dat de stichting bunkers restaureert, vindt hij waardevol. Toch is het opvallend dat bunkers in Nederland geen beschermde status hebben. ‘‘Voor restauratie heb je dus geen vergunning nodig,’’ legt Traas uit. ‘‘En er worden nog steeds bunkers gesloopt.’’ De stichting probeert dat te voorkomen en beheert inmiddels meerdere museumbunkers. Ook de bunker in Oudelande krijgt een museumfunctie. Dankzij vrijwilligers is al 140.000 kilo aan puin afgevoerd om de bunker weer zichtbaar te maken.

Meer dan een rustige dijk

Volgens Traas is schrijver Hans Sakkers ‘‘de kenner bij uitstek’’ als het gaat om de geschiedenis van bunkers in Zuid-Beveland. Sakkers, bestuurslid van Stichting Bunkerbehoud, doet onderzoek naar de Schotse Route. ‘‘Pittig werk,’’ zegt hij. Het onderzoek richt zich op het Duitse beleid rond de verdediging van sector KVA A3, onderdeel van Küstenverteidigung 18 A1, waar Walcheren en de Bevelanden onder vielen. Volgens Sakkers is het belangrijk dat bezoekers van de bunker in Oudelande stilstaan bij de betekenis van de plek. ‘‘Het lijkt vredig, maar dit was een strijdtoneel.’’ Ook de bunker in Oudelande speelde een rol in de verdediging rond de Slag om de Schelde, een van de belangrijkste operaties in West-Europa in 1944.

Geschiedenis zichtbaar maken

Volgens Sakkers ligt er een grote kans om de geschiedenis van Zuid-Beveland zichtbaarder te maken. Tussen Baarland en Veere is een route te reconstrueren langs de opmars die de geallieerden in 1944 aflegden. ‘‘Vanaf het landingsgebied bij Baarland, langs de bunkers in Ellewoutsdijk en Borssele, via het Bevrijdingsmuseum en de Sloedam, helemaal door naar Veere. Je beweegt dan letterlijk door het landschap waar de strijd om de Schelde werd uitgevochten.’’ Traas benadrukt dat de bunkers kunnen uitgroeien tot nieuwe aantrekkingskracht voor Zuid-Beveland: een combinatie van recreatie en geschiedenis die de omgeving verbindt met haar verleden.